سخت کردن نشا چیست؟ | روش های مقاوم سازی نشا + برنامه ۱۰ روزه

کارشناس پشتیبان سایت
آبان ۹, ۱۴۰۵
بدون دیدگاه

میدونستین تولید یه نشای سالم و باکیفیت فقط به تغذیه، جوانه زنی مناسب، آبیاری اصولی و کنترل دمای گلخانه محدود نمیشه؟ یکی از مهم ترین مراحل قبل از انتقال نشاها به زمین اصلی، گلخانه یا فضای باز، سخت کردن نشا (Hardening-off) هست؛ اما سخت کردن نشا چیست و چطور انجام میشه؟ برای اینکه از همون اول مسیر مطمئن تری رو برای کشت نشا طی کنین، انتخاب بذر و نشا با بالاترین کیفیت و استفاده از کود و سم اهمیت زیادی داره. گلخانه آوین با تجربه بالا در کشاورزی و گلخانه داری، یه انتخاب مطمئنه که میتونین برای مشاوره کشاورزی و مشاوره خرید کود و سم روش حساب کنین! برای آشنایی با صفر تا صد فرآیند سخت کردن نشا با ما همراه باشین.

سخت کردن نشا چیست؟

در پاسخ به اینکه سخت کردن نشا چیست باید بدانید به فرآیندی گفته می شود که طی آن نشای تولید شده در محیط تحت کنترل گلخانه، به مرور زمان در معرض شرایط محیطی جدید از جمله، باد، نور بیشتر، تغییرات دما و کاهش آب (کنترل شده) قرار می گیرد. نشایی که در گلخانه رشد کرده است به شرایط ایده آل و بهینه عادت دارد؛ اما محیط بیرونی با گیاهان بسیار خشن تر است. مقایسه زیر بیانگر این است که گیاه بعد از انتقال با چه تغییراتی مواجه می شود.

محیط گلخانه (مطلوب و کم تنش)	محیط فضای باز (مزرعه مقصد)
بدون وزش باد شدید و تنش های مکانیکی	وزش باد شدید و جابجایی ساقه گیاه
نور کنترل شده	تابش شدید و مستقیم نور آفتاب
دمای یکنواخت و پایدار	نوسانات شدید دمای روز و شب
رطوبت بالا و دسترسی منظم به آب	کاهش رطوبت هوا و محدودیت آب موجود در خاک

در رابطه با اهمیت مقاوم سازی نشاء خوب است بدانید که طبق توصیه های دانشگاه Maryland، اگر انتقال نشا به صورت ناگهانی انجام شود، گیاه دچار شوک انتقال می شود و ممکن است با پژمردگی، سوختگی برگ‌، توقف رشد و عدم استقرار ریشه مواجه شود. در این بخش از بررسی اینکه سخت کردن نشا چیست می توان گفت در حقیقت پلی میان مزرعه و گلخانه است که اگر درست ساخته شود، شوک انتقال را کمتر کرده و شانس استقرار سریع و رشد مناسب نشا را دوچندان می کند. دقت داشته باشید که سخت یا مقاوم کردن نشا به معنای ایجاد تنش های شدید برای گیاه نیست! در واقع یکی از مهم ترین اشتباهات در سخت کردن نشا این است که فکر کنیم هرچقدر نشا بیشتر تشنه بماند یا بیشتر در معرض گرما و سرما قرار بگیرد، محکم تر و مقاوم تر خواهد شد. این تصور کاملا غلط است و بروز تنش شدید می تواند به نشا آسیب بسیاری بزند. هدف از سخت کردن نشا اعمال تنشی ملایم، قابل کنترل و تدریجی است.

سخت کردن نشا چه تغییراتی در گیاه ایجاد می کند؟

حال که می دانید سخت کردن نشا چیست، باید بدانید که تحقیقات نشان می دهند سخت کردن نشا تنها یک تغییر ظاهری ساده نیست؛ بلکه فرآیندهای فیزیولوژیک درونی گیاه را نیز دستخوش برخی تغییرات مثبت می کند که عبارت اند از:

ضخیم‌تر شدن لایه کوتیکول برگ به منظور ممانعت از اتلاف سریع آب
افزایش لایه مومی محافظ (جهت بیشتر شدن مقاومت گیاه در برابر خشکی و آفتاب)
ایجاد بافت های مستحکم تر و متراکم تر در ساقه به جای بافت های آبکی و نرم
آماده کردن روزنه ها جهت مدیریت آب در زمان های کم آبی کوتاه
تنظیم سیستم فتوسنتزی گیاه با شدت بالای نور خورشید
تقویت سلول های نگهدارنده ساقه (به منظور پایداری در برابر وزش شدید باد)

بهترین زمان برای سخت کردن نشا

حال که فهمیدید سخت کردن نشا چیست، ممکن است بپرسید که بهترین زمان برای این کار چه موقعی است. به طور کلی یک زمان ثابت برای تمامی انواع گیاهان وجود ندارد. در برخی منابع، دوره سخت کردن نشا معمولا از ۵ الی ۱۴ روز پیش از انتقال معرفی شده است. برای بسیاری از نشاهای سبزی، سخت کردن نشا حدود ۷ تا ۱۰ روز قبل بسیار رایج است.

روش های مقاوم سازی نشا پیش از نشاکاری

در این بخش از بررسی اینکه سخت کردن نشا چیست باید گفت جهت مقاوم سازی نشاء پیش از انتقال به مزرعه، روش ها و راهکارهای متعددی وجود دارند که در ادامه به آن ها می پردازیم.

1. کاهش آبیاری مزرعه

یکی از بهترین و موثرترین روش های مقاوم کردن نشا، کاهش دفعات آبیاری است. تنش خشکی سبب می شود تا سرعت رشد گیاه کاهش یابد؛ اما نباید اجازه دهید گیاه پژمرده شود. اگر این فرآیند با دقت کافی انجام نشود، امکان دارد گیاهان آسیب ببیند، رشد نشاها کاملا متوقف شود یا اینکه نشاها حتی گل بدهند. بنابراین در زمان سخت کردن نشاها، باید آبیاری را کاهش دهید تا هنگامی که شروع به پژمردگی کنند؛ زیرا نشاها نمی توانند برای مدت طولانی پژمرده شوند. این پروسه باید به دقت انجام شود؛ چون در سینی نشا خاک و مواد زیادی وجود ندارد و مدت زیادی طول نمی کشد تا گیاه پژمرده شود؛ پس زمانی که نشاها شروع به پژمرده شدن کردند، آن ها را دوباره آبیاری کنید و منتظر شوید تا مجدد کمی پژمرده شوند.

2. استفاده از شاسی های سرد

در این بخش از راهنمای اینکه سخت کردن نشا چیست باید بدانید این شاسی ها گلخانه های سردی هستند که اغلب در بهار یا اوایل تابستان جهت نگهداری گیاهان (موقت) به کار می روند. شاسی های سرد محافظ مناسبی برای گیاهان جوان بوده و شاسی های جعبه ای رایج ترین نوع آن ها هستند.

3. استفاده از قارچ کش مناسب

حال که می دانید سخت کردن نشا چیست و می خواهید برای آن اقدام کنید، باید پیش از انتقال، از سموم مناسب جهت جلوگیری از آلودگی های باکتریایی و قارچی استفاده کنید. معمولاً بهترین سم و سنتتیک بعد از انتقال نشا که ریشه دهی را هم تحریک می کند، تیوفانات متیل (توپسین) است. بعد از انتقال به زمین اصلی نیز استفاده از قارچ کش و محرک ریشه از جمله هیومیک اسید، رادیفارم و فولویک اسید بسیار توصیه می شود و نتیجه خوبی به دنبال دارد.

4. کاهش کوددهی به گیاه

از کود دادن به گیاهان در زمان سخت کردن اجتناب کنید. بعد از اینکه نشا مقاوم شده و به مزرعه منتقل شد، می توانید از محلول کودی استفاده کنید. با اینکه این کار از روش های مقاوم کردن نشا محسوب می شود؛ اما کمبود مواد مغذی سبب خواهد شد که گیاه در مزرعه رشد کندی داشته باشد.

5. استفاده از کوکوپیت

در این بخش از پاسخ به سوال «سخت کردن نشا چیست؟» بد نیست بدانید کوکوپیت دارای PH خنثی و مقدار ناچیزی از عناصر غذایی است و راحت تر از پیت ماوس رطوبت جذب می کند. پس باید به دقت استفاده شود؛ زیرا نمی تواند نشا را از زمان سبز شدن تا انتقال تغذیه کند. همچنین محیط باید تمیز و بدون هیچ گونه آفت، بیماری و علف هرز و همچنین زهکش خوب باشد. محیط نباید آنقدر سبک باشد که ریشه های گیاه در تماس با جریان هوا باشند.

6. توجه به عمق کشت بذر در سینی نشا

عمق کشت بذر باید از ۳ الی ۵ میلی متر باشد. بهتر است بذرها را با لایه ای از ورمی کولایت پوشش دهید که در عین سبک بودن، به حفظ رطوبت و بهتر سبز شدن بذر کمک می کند. دقت کنید که باید سینی ها حداقل ۲۰ الی ۲۵ سانتی متر از زمین فاصله داشته باشند.

7. مصرف کود محرک رشد

گیاه به هنگام تنش انرژی مصرف می کنند و هرچقدر تنش افزایش پیدا کند، انرژی بیشتری نیاز دارد. از سوی دیگر نشا در زمان انتقال قطعاً یک توقف رشد (حداقل ۵ روزه) را تجربه خواهد کرد. استفاده از اسید آمینه می تواند این انرژی را جهت رفع کردن این تنش ها فراهم کند.

مجموع ویتامین ها، اسیدهای آمینه، گلوکوزید و روی سبب تحریک ریشه زایی شده و ترکیبات بتائین و پلی ساکاریدها بر استرس ناشی از جابجایی نشا غلبه می کنند. این ترکیب در مرحله انتقال نشا و در مراحل اولیۀ رشد گیاه مصرف می شود و ضمن خواص غذایی که دارد به بهبود رشد طولی ریشه های جانبی و فرآیند ریشه زایی مؤثر و سریع گیاه منجر می شود.

8. تعویض مکان سینی های نشا

جالب است بدانید که هر نشا از یک میکروکلیما یا اقلیم نسبتا پایدار برخوردار است که هر عاملی که آن را دچار اختلال کند، یک تنش حداقل را برای نشا ایجاد کرده است. این تنش های کوچک می توانند به سخت کردن نشا کمک کنند.

9. رعایت بهداشت در بستر نشا یا خزانه

طبق راهنمای اینکه سخت کردن نشا چیست، معمولا مبارزه با بیماری به علت عمر کوتاه نشا (۵ الی ۶ هفته) در خزانه اصلا پیشنهاد نمی شود و باید پیشگیری انجام شود. تهویه مناسب گلخانه، مصرف مواد تازه تا حد امکان و استفاده از سموم فربام و کاپتان در صورت مشاهده مرگ گیاهچه ها، از اقدامات مهم در این زمینه هستند.

برنامه 10 روزه سخت کردن نشا

روز	آبیاری	جریان هوا	نور	هدف
روز اول	آبیاری معمولی	ملایم	نور زیاد ولی غیر مستقیم	شروع سازگاری
روز دوم	کمی کاهش	ملایم	نور بیشتر	شروع کاهش رشد نرم
روز سوم	آبیاری کنترل شده	متوسط	۲ تا ۳ ساعت نور مستقیم به صورت ملایم	سازگاری با نور
روز چهارم	کنترل رطوبت بستر	متوسط	افزایش نور مستقیم	تقویت سازگاری
روز پنجم	آبیاری هدفمند	متوسط	نور بیشتر	نزدیک شدن به محیط مقصد
روز ششم	کاهش آبیاری کنترل شده	متوسط تا زیاد	چند ساعت نور مستقیم	افزایش تحمل محیطی
روز هفتم	بدون خشکی شدید	بیشتر	نور نزدیک به مقصد	سازگاری با باد
روز هشتم	کنترل دقیق	بیشتر	شرایط نزدیک به مقصد	تکمیل سازگاری
روز نهم	بر اساس نیاز گیاه	طبیعی تر	تقریبا شرایط نهایی	آماده سازی نهایی
روز دهم	آبیاری کافی پیش از انتقال	طبیعی	شرایط محیط مقصد	انتقال نشا

آوین گرین؛ یک انتخاب مطمئن برای کشاورزان و گلخانه داران!

اگه میخواین امسال یه کشت سودآور و موفق رو تجربه کنین، باید حسابی حواستون به آبیاری مناسب، کوددهی اصولی و کنترل آفات و بیماری ها باشه؛ چون این عوامل میتونن زحمت های شما رو به باد بدن! بهترین راه اینه که از خرید بذر و نشا گرفته تا برداشت محصول با متخصصان آوین گرین در ارتباط باشین و مشاوره دریافت کنین. علاوه بر این میتونین برای مشاوره ساخت گلخانه و مدیریت کشت گلخانه ای روی تجربه و تخصص گلخانه آوین حساب کنین و آگاهانه کشاورزی کنین!

سخن پایانی

در پاسخ به اینکه «سخت کردن نشا چیست؟» باید گفت نشایی که هفته‌ها در شرایط گلخانه تولید شده است، جهت سازگاری سریع با محیط واقعی، باید به مرور با شرایط جدید هماهنگ شود. سخت کردن نشا این امکان را فراهم می کند تا نشا پیش از انتقال، تغییرات دما، نور بیشتر، جریان هوا و محدودیت در آبیاری را تجربه کند.

سوالات متداول

۱. آیا در روز انتقال نشا باید آن را تشنه نگه داریم؟

خیر این کار بسیار اشتباه و غیرعلمی است. نشایی که منتقل می شود باید از ریشه مرطوب برخوردار باشد؛ البته نباید بستر آن غرقابی باشد؛ اما تشنه نگه داشتن نشا به هنگام انتقال شوک وارد می کند.

۲. بهترین زمان انتقال نشا چه موقعی است؟

بهتر است در ساعات خنک روز (صبح زود یا عصرها) و همچنین روزهای کم باد و ابری به منظور انتقال نشا اقدام کنید تا تبخیر و تعریق اولیه کاهش پیدا کند.

۳. علت نازک شدن ساقه نشا چیست؟

معمولا این مشکل در اثر تراکم زیاد نشاها، کمبود نور آفتاب، تغذیه غیراصولی یا آبیاری بیش از اندازه رخ می دهد.

به دلیل اهمیت و حساسیت در ارائه اطلاعات کشاورزی، تمامی مطالب آوین گرین توسط تیم تولید محتوا با تایید نهایی کارشناسان ارشد منتشر می‌شود. آوین گرین خود را مسئول ارائه اطلاعات جامع، دقیق و درست در حوزه کشاورزی می‌داند و در این مسیر از هیچ تلاشی دریغ نمی‌کند.